HIV nedir?
HIV (İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü), vücudun bağışıklık sistemine, özellikle enfeksiyonlarla savaşmaya yardımcı olan CD4 hücrelerine (T hücreleri) saldıran bir virüstür. Diğer bazı virüslerin aksine, vücut HIV’den tamamen kurtulamaz — bir kez HIV kaptıysanız, ömür boyu sizinle kalır.
Tedavi olmadan HIV, AIDS’e (Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu) yol açabilir; bu, HIV enfeksiyonunun en ileri aşamasıdır. AIDS, bağışıklık sistemi ciddi şekilde hasar gördüğünde ortaya çıkar ve vücudu fırsatçı enfeksiyonlara ve belirli kanserlere karşı savunmasız bırakır.
Ancak etkili tedavi ile AIDS’e ilerleme önlenebilir. Saptanamayan viral yükü koruyan HIV pozitif kişiler, cinsel partnerlere HIV bulaştıramazlar. Bu, S=S (Saptanamayan = Bulaştırılamayan) olarak bilinir ve kapsamlı bilimsel kanıtlar ve küresel tıbbi uzlaşı ile desteklenmektedir.
Uygun tıbbi bakımla HIV’li kişiler uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilir, ilişkiler kurabilir ve aile sahibi olabilirler.
Belirtiler ve Nedenler
HIV’li birçok kişi, enfeksiyondan sonraki 2 ila 4 hafta içinde grip benzeri belirtiler yaşar. Bu aşama akut HIV enfeksiyonu olarak adlandırılır. Belirtiler şunları içerebilir:
- Ateş
- Titreme
- Döküntü
- Gece terlemeleri
- Kas ağrıları
- Boğaz ağrısı
- Yorgunluk
- Şişmiş lenf düğümleri
- Ağız yaraları
Birçok kişi hafif belirtiler yaşar veya hiç belirti göstermez. Akut aşamadan sonra HIV, kronik (klinik latans) aşamaya geçer; bu aşamada virüs düşük seviyelerde aktif kalır ve belirtiler çok az olabilir veya hiç olmayabilir.
Tedavi olmadan bu aşama, AIDS’e ilerlemeden önce on yıl veya daha uzun sürebilir. Etkili tedavi ile AIDS’e ilerleme önlenebilir.
HIV nasıl bulaşır?
HIV, viral baskılanması olmayan HIV pozitif bir kişinin belirli vücut sıvıları yoluyla bulaşır. Bu sıvılar şunlardır:
- Kan
- Meni ve meni öncesi sıvı
- Rektal sıvılar
- Vajinal sıvılar
- Anne sütü
HIV’in en yaygın bulaşma yolları şunlardır:
- Cinsel temas: Saptanamayan düzeyde olmayan HIV pozitif biriyle, prezervatif veya PrEP gibi önleme yöntemleri kullanmadan vajinal veya anal seks yapmak
- İğne paylaşımı: HIV’li biriyle iğne, şırınga veya diğer uyuşturucu enjeksiyon malzemelerini paylaşmak
- Anneden çocuğa: Etkili tedavi uygulanmadığında gebelik, doğum veya emzirme sırasında bulaşma
HIV, tükürük, ter, gözyaşı, sarılma gibi günlük temas, yemek paylaşımı veya sivrisinek ısırıkları yoluyla bulaşmaz. Saptanamayan düzeyde olan HIV pozitif kişiler, cinsel ilişki yoluyla HIV bulaştırmazlar.
Test ve Tedavi
HIV testi
HIV testi, HIV’li olup olmadığınızı öğrenmenin tek yoludur. Üç tür test vardır:
- Antikor testleri: Kan veya ağız sıvısında HIV’e karşı antikor arar. Hızlı testlerin ve ev testlerinin çoğu antikor testleridir.
- Antijen/antikor testleri: Hem HIV antikorlarını hem de antijenleri arar. Bunlar, sadece antikor testlerinden daha erken HIV tespit edebilir.
- Nükleik asit testleri (NAT): Kandaki virüsün kendisini arar. En pahalı olanlardır ancak HIV’i en erken tespit edebilirler.
Bir kişinin HIV kapması ile testin doğru bir şekilde tespit edebilmesi arasındaki süreye pencere dönemi denir. Çoğu test için bu süre 10 gün ile 3 ay arasındadır.
HIV tedavisi
HIV’in tedavisi olmasa da, antiretroviral tedavi (ART) virüsü kontrol altına alabilir ve başkalarına bulaşmayı önlemeye yardımcı olabilir. HIV ilaçlarını reçete edildiği şekilde alan kişiler, saptanamayan viral yüke ulaşabilir — bu, kanlarındaki HIV miktarının standart bir testle tespit edilemeyecek kadar düşük olduğu anlamına gelir.
Saptanamayan viral yüke sahip olmak, cinsel ilişki yoluyla HIV’i bir partnere bulaştıramayacağınız anlamına gelir. Bu bazen S=S (Saptanamayan = Bulaştırılamayan) olarak adlandırılır.
Tanıdan sonra mümkün olan en kısa sürede tedaviye başlanması önerilir. Saptanamayan viral yükü korumak için HIV ilaçları tam olarak reçete edildiği şekilde alınmalıdır.
HIV’in önlenmesi
HIV kapma riskinizi şu şekillerde azaltabilirsiniz:
- Önleme olarak tedavi (TasP / S=S): Reçete edildiği şekilde antiretroviral tedavi alan ve saptanamayan viral yükü koruyan HIV’li kişiler, cinsel ilişki yoluyla HIV bulaştıramazlar.
- PrEP: Bulaşma öncesi koruma, HIV negatif kişilerin enfeksiyonu önlemek için aldığı periyodik veya uzun etkili ilaçtır.
- PEP: Bulaşma sonrası koruma, olası maruziyet sonrası 72 saat içinde başlanması gereken acil ilaçtır.
- Prezervatif kullanımı: Prezervatifin doğru ve tutarlı kullanımı HIV riskini azaltır, özellikle PrEP veya viral baskılanma mevcut olmadığında.
- İğne paylaşımından kaçınmak: Asla iğne, şırınga veya diğer enjeksiyon ekipmanlarını paylaşmayın.
- Test yaptırmak: Kendi durumunuzu ve partnerinizin durumunu bilmek zamanında tedaviyi mümkün kılar.
HIV ve yasalar
HIV’in açıklanmasıyla ilgili yasalar ülkeden ülkeye ve bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Bazı yerlerde belirli durumlarda açıklama ile ilgili yasal gereklilikler bulunabilir. Yasalar değişebildiğinden, yaşadığınız yerde nelerin geçerli olduğunu anlamak için yerel sağlık müdürlüğünüze veya güvenilir bir sağlık kuruluşuna danışmak en iyi yoldur.
Partnerinizi bilgilendirme
HIV pozitifseniz, mevcut partnerlerinizi ve son 6 ay içinde cinsel ilişkiye girdiğiniz herkesi bilgilendirmelisiniz. Bilmeden HIV taşıyor olabilirler, bu nedenle onların da test yaptırması önemlidir.
TellYourPartner.com, anonim bir HIV mesajı göndermenize yardımcı olur, böylece adınızı açıklamadan partnerlerinize bir enfeksiyon bulaşmış olabileceğini bildirebilirsiniz.